महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगामार्फत (MPSC) घेण्यात येणारी ‘संयुक्त गट ब आणि गट क’ परीक्षा ही महाराष्ट्रातील स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी अत्यंत महत्त्वाची परीक्षा आहे. २०२6 च्या परीक्षेसाठी आयोगाने काही बदल आणि सुधारित अभ्यासक्रम (MPSC Combine Group B and C Syllabus 2026 PDF) लागू केला आहे. खालीलप्रमाणे आपण पूर्व परीक्षा (Prelims) आणि मुख्य परीक्षा (Mains), तसेच शारीरिक चाचणी आणि टंकलेखन कौशल्य चाचणी याबद्दल सविस्तर माहिती पाहणार आहोत.
MPSC Combine Group B and C Syllabus 2026 PDF: संपूर्ण अभ्यासक्रम आणि परीक्षा पॅटर्न माहिती
परीक्षेचे स्वरूप (Exam Pattern 2026)
MPSC ने २०२३ पासून परीक्षेच्या स्वरूपात महत्त्वपूर्ण बदल केले आहेत, जे २०२6 साठीही लागू राहण्याची शक्यता आहे. यानुसार ‘गट ब’ आणि ‘गट क’ या दोन्ही परीक्षांसाठी एकच सामायिक पूर्व परीक्षा (Common Prelims) घेतली जाते, परंतु मुख्य परीक्षा (Mains) मात्र स्वतंत्र होतात.
टप्पा १: संयुक्त पूर्व परीक्षा (Common Preliminary Exam)
ही परीक्षा गट ब (PSI, STI, ASO, Sub-Registrar) आणि गट क (Clerk-Typist, Tax Assistant, Excise Sub-Inspector, etc.) या सर्व पदांसाठी एकच असते.
| विषय (Subject) | सामान्य क्षमता चाचणी (General Abilities) |
|---|---|
| प्रश्न संख्या (No. of Questions) | १०० |
| एकूण गुण (Total Marks) | १०० |
| कालावधी (Duration) | १ तास (६० मिनिटे) |
| दर्जा (Level) | पदवी (Graduate) |
| माध्यम (Medium) | मराठी व इंग्रजी |
| प्रश्न प्रकार (Type) | वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी (MCQ) |
| निगेटिव्ह मार्किंग (Negative Marking) | १/४ (२५%) गुण वजा |
टप्पा २: मुख्य परीक्षा (Main Exam)
ज्या उमेदवारांनी पूर्व परीक्षा पास केली आहे, ते मुख्य परीक्षेसाठी पात्र ठरतात. गट ब आणि गट क यांच्या मुख्य परीक्षा वेगवेगळ्या दिवशी होतात, परंतु त्यांच्या पेपरचे स्वरूप (Pattern) जवळपास सारखेच असते.
| पेपर १ : भाषा (Language) | |
| विषय (Subjects) | १. मराठी (५० प्रश्न) २. इंग्रजी (५० प्रश्न) |
|---|---|
| गुण (Marks) | १०० |
| दर्जा (Level) | मराठी: बारावी | इंग्रजी: पदवी |
| कालावधी (Time) | १ तास |
| पेपर २ : सामान्य अध्ययन (GS) | |
| विषय (Subjects) | सामान्य ज्ञान, बुद्धिमत्ता चाचणी व पदाशी संबंधित ज्ञान |
| गुण (Marks) | १०० |
| दर्जा (Level) | पदवी (Graduate) |
| कालावधी (Time) | १ तास |
| एकूण आढावा (Overview) | |
| एकूण गुण (Grand Total) | २०० गुण |
| प्रश्न प्रकार (Type) | वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी (MCQ) |
| निगेटिव्ह मार्किंग | १/४ (प्रत्येक ४ चुकीच्या उत्तरांसाठी १ गुण वजा) |
२. संयुक्त पूर्व परीक्षेचा अभ्यासक्रम (Prelims Syllabus)
पूर्व परीक्षेचा अभ्यासक्रम सात प्रमुख घटकांमध्ये विभागलेला आहे. प्रत्येक घटकावर साधारणपणे १४-१५ प्रश्न विचारले जातात.
इतिहास (History)
- आधुनिक भारताचा इतिहास: विशेषतः महाराष्ट्राच्या संदर्भात.
- समाजसुधारक: महाराष्ट्रातील महत्त्वाचे समाजसुधारक, त्यांचे कार्य, संस्था आणि वृत्तपत्रे.
- स्वातंत्र्य लढा: १८५७ चा उठाव, राष्ट्रीय काँग्रेसची स्थापना, गांधी युग, आणि महाराष्ट्रातील क्रांतिकारक चळवळी.
भूगोल (Geography)
- महाराष्ट्राचा भूगोल (विशेष भर): महाराष्ट्राची प्राकृतिक रचना, हवामान, पर्जन्यमान, नद्या, पर्वत, डोंगररांगा.
- पिके व शेती: महाराष्ट्रातील प्रमुख पिके, वने, खनिजे आणि उद्योग.
- भारताचा भूगोल: भारताची प्राकृतिक रचना, हवामान आणि लोकसंख्या.
- पृथ्वी: जगातील विभाग, अक्षांश-रेखांश.
अर्थव्यवस्था (Economy)
- भारतीय अर्थव्यवस्था: राष्ट्रीय उत्पन्न, शेती, उद्योग, परकीय व्यापार, बँकिंग, लोकसंख्या, दारिद्र्य व बेरोजगारी, मुद्रा आणि राजकोषीय नीती.
- शासकीय अर्थव्यवस्था: अर्थसंकल्प (Budget), लेखा आणि लेखापरीक्षण (Audit).
चालू घडामोडी (Current Affairs)
जागतिक, भारतातील आणि महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या राजकीय, सामाजिक, आर्थिक आणि क्रीडा विषयक घडामोडी.
पुरस्कार, नियुक्त्या आणि नवीन योजना.
राज्यशास्त्र (Polity)
- भारतीय राज्यघटना: घटनेची निर्मिती, प्रस्तावना, मूलभूत हक्क, कर्तव्ये, मार्गदर्शक तत्त्वे.
- प्रशासन: राष्ट्रपती, संसद, राज्यपाल, राज्य विधिमंडळ.
- स्थानिक स्वराज्य संस्था: पंचायत राज (७३ वी व ७४ वी घटनादुरुस्ती), जिल्हा परिषद, पंचायत समिती, ग्रामपंचायत, नगरपालिका.
सामान्य विज्ञान (General Science)
- भौतिकशास्त्र (Physics): गती, बल, दाब, प्रकाश, ध्वनी, ऊर्जा.
- रसायनशास्त्र (Chemistry): अणुराचना, रासायनिक अभिक्रिया, धातू-अधातू.
- प्राणीशास्त्र (Zoology) व वनस्पतीशास्त्र (Botany): वर्गीकरण, पेशी रचना.
- आरोग्यशास्त्र (Hygiene): मानवी आहार, रोग आणि लसीकरण.
अंकगणित व बुद्धिमत्ता (Maths & Reasoning)
अंकगणित: बेरीज, वजाबाकी, गुणाकार, भागाकार, दशांश अपूर्णांक, टक्केवारी, नफा-तोटा, काळ-काम-वेग.
बुद्धिमत्ता: मालिका पूर्ण करणे (Number/Alphabet Series), सांकेतिक भाषा, नातेसंबंध, दिशा ज्ञान, घड्याळ व कॅलेंडर.
मुख्य परीक्षेचा अभ्यासक्रम (Mains Syllabus)
गट ब आणि गट क या दोन्ही मुख्य परीक्षांसाठी आता दोन पेपर आहेत.
पेपर १: भाषा विषय (Language Paper)
हा पेपर सर्वांसाठी अनिवार्य आणि सामायिक आहे.
मराठी (५० प्रश्न, ५० गुण):
- सर्वसामान्य शब्दसंग्रह (Synonyms, Antonyms, Vocabulary).
- वाक्यरचना, व्याकरण (संधी, समास, अलंकार, प्रयोग).
- म्हणी व वाक्प्रचार यांचा अर्थ आणि उपयोग.
- उतारा (Comprehension).
इंग्रजी (५० प्रश्न, ५० गुण):
Common Vocabulary, Sentence Structure.
Grammar (Tense, Voice, Direct/Indirect Speech, Articles).
Use of Idioms and Phrases.
Comprehension of passage.
पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता (General Studies & Intelligence)
नवीन पॅटर्ननुसार, पूर्वीचे पदांनुसार वेगळे कायदे (Acts) आता कमी करून एक ‘सामायिक’ (Common) सिलॅबस तयार करण्यात आला आहे.
- बुद्धिमत्ता चाचणी: उमेदवाराची तर्कशक्ती आणि विचार करण्याची क्षमता तपासणारे प्रश्न.
- चालू घडामोडी: महाराष्ट्र आणि भारत.
- अंकगणित व सांख्यिकी: माहितीचे पृथक्करण (Data Interpretation).
- माहितीचा अधिकार अधिनियम २००५ आणि महाराष्ट्र लोकसेवा हक्क अधिनियम २०१५.
- भारतीय संविधान व राज्यव्यवस्था: केंद्र व राज्य संबंध, न्यायालयीन व्यवस्था.
- भारताचा व महाराष्ट्राचा भूगोल: पर्यावरण, हवामान, लोकसंख्या.
- विज्ञान व तंत्रज्ञान (Science & Tech): यामध्ये रिमोट सेन्सिंग (Remote Sensing), एरियल फोटोग्राफी, जीआयएस (GIS) आणि माहिती तंत्रज्ञान (ICT) यांसारख्या आधुनिक विषयांचा समावेश करण्यात आला आहे.
- अर्थव्यवस्था: समग्रलक्षी अर्थशास्त्र, भारतीय अर्थव्यवस्था आणि नियोजन.
(टीप: PSI पदासाठी पूर्वी स्वतंत्र कायदा (Law) पेपर असायचा, परंतु नवीन पॅटर्ननुसार तो काढून टाकण्यात आला आहे. तरीही, उमेदवारांनी आयोगाच्या अंतिम जाहिरातीमध्ये काही सूक्ष्म बदल आहेत का, हे तपासावे.)
शारीरिक चाचणी व मुलाखत (फक्त PSI पदासाठी
पोलीस उपनिरीक्षक (PSI) पदासाठी मुख्य परीक्षेनंतर शारीरिक चाचणी (Physical Test) आणि मुलाखत (Interview) असते.
- शारीरिक चाचणी (Qualifying Nature): आता ही चाचणी केवळ ‘पात्रता’ स्वरूपाची आहे. यात मिळालेले गुण अंतिम मेरीट लिस्टमध्ये धरले जात नाहीत, पण मुलाखतीला पात्र होण्यासाठी यात किमान ६०% (म्हणजे ६० गुण) मिळवणे अनिवार्य आहे.
- एकूण गुण: १००
PSI शारीरिक चाचणी व मुलाखत (PSI Physical Test & Interview)
१. पुरुष उमेदवार (Male Candidates)
| इव्हेंट (Event) | तपशील (Details) | गुण (Marks) |
|---|---|---|
| धावणे (Running) | ८०० मीटर | ५० |
| पुल-अप्स (Pull-ups) | ८ पुल-अप्स (कमीत कमी) | २० |
| गोळाफेक (Shot Put) | ७.२६० किग्रॅ | १५ |
| लांब उडी (Long Jump) | – | १५ |
| एकूण गुण | १०० |
२. महिला उमेदवार (Female Candidates)
| इव्हेंट (Event) | तपशील (Details) | गुण (Marks) |
|---|---|---|
| धावणे (Running) | ४०० मीटर | ५० |
| लांब उडी (Long Jump) | – | ३० |
| गोळाफेक (Shot Put) | ४ किग्रॅ | २० |
| एकूण गुण | १०० |
महत्वाची टीप (Important Note):
- शारीरिक चाचणी ही केवळ पात्रता (Qualifying) स्वरूपाची आहे.
- मुलाखतीसाठी पात्र होण्यासाठी उमेदवारास शारीरिक चाचणीत किमान ६०% (६० गुण) मिळवणे अनिवार्य आहे.
- शारीरिक चाचणीचे गुण अंतिम गुणवत्ता यादीत (Final Merit List) धरले जात नाहीत.
मुलाखत (Interview): ४० गुण. (अंतिम निवड मुख्य परीक्षेचे गुण + मुलाखतीचे गुण यावर आधारित असते).
टंकलेखन कौशल्य चाचणी (Typing Test – गट क साठी)
‘लिपिक-टंकलेखक’ (Clerk-Typist) आणि ‘कर सहाय्यक’ (Tax Assistant) या पदांसाठी मुख्य परीक्षेनंतर टंकलेखन चाचणी असते.
स्वरूप: ही परीक्षा संगणकावर होते आणि ती केवळ Qualifying असते.
वेग मर्यादा:
- मराठी टंकलेखन: ३० शब्द प्रति मिनिट (30 wpm).
- इंग्रजी टंकलेखन: ४० शब्द प्रति मिनिट (40 wpm).
अभ्यासासाठी काही महत्त्वाच्या टिप्स (Strategy Tips)
- State Board पुस्तके: इतिहासासाठी ११ वी स्टेट बोर्ड, भूगोलासाठी आणि विज्ञानासाठी ५ वी ते १० वी ची स्टेट बोर्ड पुस्तके वाचणे अत्यंत आवश्यक आहे.
- मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQ): २०१७ पासूनच्या सर्व प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण करा. आयोगाचा प्रश्न विचारण्याचा कल (Trend) यावरून समजतो.
- चालू घडामोडी: यासाठी ‘परिक्रमा’ मासिकासारखे एक मासिक किंवा वर्तमानपत्र (लोकसत्ता/मटा) नियमित वाचा.
- सराव: परीक्षेला वेळेचे बंधन (१ तास) असल्यामुळे गणित आणि बुद्धिमत्तेचा भरपूर सराव करा आणि टेस्ट सिरीज सोडवा.
MPSC Combine Group B and C Syllabus 2026
| MPSC Combine Group B and C Syllabus 2026 PDF | Click here |
| माहिती | लिंक |
|---|---|
| Telegram वर मोफत Job Alert मिळवण्यासाठी | येथे क्लिक करा |
| सरकारी नोकरी माहिती WhatsApp वर मोफत मिळवण्यासाठी | येथे क्लिक करा |
| आपले वय मोजण्यासाठी | Age Calculator |
| जाहिरात WhatsApp वर मिळवण्यासाठी | Official WhatsApp Channel |
| सध्या चालू असलेल्या भरती पाहण्यासाठी | वर्तमान भरती (येथे क्लिक करा) |
Disclaimer: वरील भरतीसंदर्भातील सर्व माहिती ही विविध सरकारी व अधिकृत संकेतस्थळांवरून मिळालेल्या जाहिरातींवर आधारित आहे. या भरतीबाबतची अधिकृत व अंतिम माहिती संबंधित शासकीय विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर किंवा अधिकृत जाहिरातीत पाहावी.
formwalaa.in वेबसाइट भरती प्रक्रियेबाबत कोणतीही जबाबदारी घेत नाहीत. उमेदवारांनी अर्ज करण्यापूर्वी अधिकृत माहिती काळजीपूर्वक वाचावी.
